Sama dolina Raby ma od 0,5 do ok. 5 km szerokości. Odcinek górny, szczególnie położony wzdłuż drogi Zakopianka został w ostatnich latach praktycznie przekształcony w kanał. Między Myślenicami a Dobczycami w dolinie znajduje się sztuczny Dobczycki zbiornik zaporowy (od 1986 r.), który z uwagi na głębokość nie przedstawia większej wartości przyrodniczej. Jedynie jego płytsze części: Zatoka Wolnica i cofka, częściowo zarastające i pojawiającymi się wyspami stanowią interesujące rejony. Najwartościowszy przyrodniczo odcinek doliny znajduje się między Dobczycami a Bochnią, gdzie rzeka posiada dość dobrze wykształcone dwie terasy, bez obwałowań. Do niedawna Raba na tym odcinku miała naturalny charakter płynąc kilkoma korytami i tworząc liczne starorzecza. W latach 2002-2003 dolina jednak uległa silnej dewastacji w wyniku regulacji koryt rzecznych i odkrywkowego wydobycia żwiru, przez co powstały liczniejsze sztuczne zbiorniki wodne. Obecnie koryta Raby i ujściowych fragmentów Krzyworzeki i Stradomki ulegają powolnej renaturalizacji, ale zarastające zbiorniki wodne są zasypywane bądź ogradzane przez co ubywa w dolinie zbiorników z roślinnością. Dolina jest też terenem najbardziej urodzajny, a przez to najsilniej zmienionym przez człowieka. Dominują tu pola uprawne. Jedynie w samym sąsiedztwie rzeki występują łąki, turzycowiska, trzcinowiska, łozowiska i lasy łęgowe (głównie w Winiarach i Pierzchowie). Nieliczne starorzecza zlokalizowane w ok. Winiar, Gdowa, Nieznanowic Kłaja i Damienic ulegają stopniowemu wypłycaniu lub zostały w ostatnich latach zniszczone. W wyniku powstania Zbiornika Dobczyckiego poniżej tego fragmentu doliny rzeka straciła wiele ze swego pierwotnego charakteru, głównie przez brak corocznych wylewów. Poniżej Bochni rzeka jest już uregulowana, obwałowana i odlesiona.
W górnym odcinku najistotniejszymi dopływami Raby są: Mszanka i Porębianka (płynące przez Gorce i Beskid Wyspowy) oraz Krzczonówka (w Beskidzie Średnim). Rzeki te mają charakter górski. Natomiast dopływy przepływające przez Pogórze Wiśnickie: Krzyworzeka, Stradomka z Tarnawką, Przeginią i Sanką mają charakter podgórski. Szczególnie dorzecze Stradomki zachowało naturalny charakter, jednakże systematycznie niszczony poprzez regulacje. Dokładną charakterystykę zbiornika Dobczyckiego można znaleźć na stronie Ptaki Zbiornika Dobczyckiego.