Tracz nurogęś w południowo-wschodniej Polsce gniazdował jedynie sporadycznie na Sanie, Tanwi, Wisłoce i Wiśle, nigdzie jednak tam nie wytworzył stabilnej i licznej populacji. Jedyna taka populacja zaczęła się rozwijać nad środkową Rabą.

Pierwszy udokumentowany przypadek gniazdowania wykryto w 1999 r. na Zb. Dobczyckim (R. Gwiazda) i Rabie pod Dobczycami (P. Kołodziejczyk). Między 2000 a 2008 r. populacja ta była monitorowana i corocznie zasiedlana przez populację liczącą od kilku do 15-20 par w 2006-2008 r. Do tej liczby należy dodać 1-3 pary ze Zb. Dobczyckiego oraz kilka par wykrytych w 2006 r. pod Bochnią (P. Wieczorek). Dodatkowo w 2005 r. na nie kontrolowanych uprzednio dopływach Raby (Stradomce z Tarnawką, Przeginią i Sanką oraz Krzyworzece) wykryto kolejne stanowiska tego gatunku (odpowiednio: 3-4, 1-2, 1-2, 1-2, 1-2; łącznie 7-12 stanowisk)). W 2006 r. stwierdzono pierwsze stanowisko na Tarnawce (1-2) w Beskidzie Wyspowym. Ponadto w 2008 r. wykryto 4-5 par w dolinie Łososiny między Łososiną Górną a Dolną, przypuszczalnie gniazdujące tam już wcześniej. Ta populacja najprawdopodobniej powstała z niedawno założonej populacji w dolinie Dunajca, gdzie ptaki lęgowe stwierdzono w ostatnich latach poniżej zb. Czchowskiego (Mazgaj Sz.) i w ujściu Popradu (Baziak T.). W 2008-09 r. znaleziono także pierwsze stanowiska nad górną Rabą i jej dopływami w Gorcach (Armatys P., Loch J.). Ptaki widziano także w 2008 r. na Orawie i w ujściu Szreniawy do Wisły (A. i Ł. Kajtoch). Są to zatem jedyne miejsca poza Sanem na Pogórzu Przemyskim, gdzie gatunek ten gniazduje w terenie podgórskim i górskim w Polsce.

Całkowitą liczebność populacji tracza nurogęś w dorzeczu Raby można określić na 30-40 par, natomiast w dorzeczu Dunajca można jedynie oszacować, że gniazduje podobna liczba tych ptaków.

Ekspansja terytorialna i liczebnościowa tego gatunku w Małopolsce nadal trwa, można się więc spodziewać kolejnych stanowisk na innych podgórskich i górskich rzekach.

Mapa dolin zasiedlonych przez tracza w centralnej Małopolsce (kolor czerwony).

 

Kajtoch Ł., Piestrzyńska-Kajtoch A. 2005. Zasiedlanie dorzecza Raby przez nurogęsia Mergus merganser. Notatki Ornitologiczne 46 (4): 243-246.

 

Akcja wywieszenia budek lęgowych dla traczy nurogęsi i gągołów.

W dniach 12-13 stycznia 2008 r. członkowie Małopolskiego Koła TP Bocian wywiesili 9 budek lęgowych typu E przy południowym brzegu Zbiornika Dobczyckiego w miejscowościach Droginia, Brzezowa i Kornatka. Budki zostały zawieszone w lasach i zadrzewieniach (na dębach, topolach, sosnach i modrzewiach) w odległości 2 - 200 m od brzegu zbiornika i 100 - 400 m od siebie w trzech grupach. Celem ich wywieszenia było zwiększenie dostępnych miejsc lęgowych dla traczy nurogęsi, których populacja rozwija się od kilku lat w dolinie środkowej Raby. Na Zbiorniku Dobczyckim z uwagi na niewielką ilość starych, dziuplastych drzew w których te ptaki zazwyczaj gniazdują, traczy jest niewiele. Dodatkowo możliwe jest także zasiedlenie budek przez gągoły i inne gatunki ptaków (np. sowy). Rozwieszone budki będą kontrolowane w przyszłości w celu sprawdzenia efektywności ich zajmowania.

Zorganizowanie akcji było możliwe dzięki pomocy udzielonej przez niżej wymienione osoby i instytucje, którym chcielibyśmy złożyć podziękowania:
- Adam Tarłowski z firmy Ussuri (http://www.ussuri.pl/index.htm) - nieodpłatne przekazanie budek lęgowych.
- Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie - pomoc merytoryczna.
- Nadleśnictwo Myślenice (Leśnictwo Kornatka) i Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie (Zarząd Zlewni Raby w Dobczycach) - udzielenie zgody na wywieszenie budek na ich terenie.
Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji z Krakowa, do których należy większość terenów wokół zbiornika niestety nie udzieliło zgody na wywieszenie, co wpłynęło na akcję i rozmieszczenie budek.